Oliver Stone
Jesteś
osobą na mojej stronie
Oliver Stone urodził się 15 września 1946 roku w Nowym Jorku. Przez rok był studentem uniwersytetu Yale, ale opuścił go w roku 1965 by wyjechać do Wietnamu. Tam nauczał angielskiego w Cholon. W 1966 mieszkał w Meksyku, gdzie napisał niepublikowaną do tej pory powieść. W następnym roku wstąpił do armii amerykańskiej. Lata 1967-1968 spędził ponownie w Wietnamie, tym razem jako żołnierz w 25 Dywizji Piechoty. Za męstwo okazane w walce odznaczony został Brązową Gwiazdą (Bronze Star) i Purpurowym Sercem (Purple Heart). Po powrocie do USA Stone wstąpił na New York University, gdzie studiował film pod kierunkiem Martina Scorsese. Od tego momentu rozpoczęła się kariera Olivera Stone’a jako scenarzysty.
W roku 1973 (premiera rok później) Stone wyreżyserował swój pierwszy film. Był to horror noszący tytuł Seizure. Po przeprowadzce do Hollywood w 1976 Stone został poproszony o adaptacje Midnight Express. Praca nad adaptacją scenariusza tego filmu (wyreżyserowanego przez Alana Parkera) przyniosła mu pierwszego w karierze Oscara, tym razem w kategorii najlepszy scenariusz adaptowany. W 1981 roku nakręcił thriller The Hand z Michaelem Caine w roli głównej.
Na początku lat 80-tych Stone kontynuował karierę jako scenarzysta w Hollywood, pisząc scenariusze do takich obrazów jak Człowiek z blizną, Conan Barbarzyńca, Rok smoka czy 8 Millions Ways to Die.
W roku 1986 przyszedł nowy sukces. Oliver Stone napisał i wyreżyserował dwa filmy. Pierwszym był Salwador, w którym główną rolę zagrał James Woods, film mówiący o politycznym i militarnym zaangażowaniu USA w Ameryce Łacińskiej. Drugim Pluton – gorzkie rozliczenie się reżysera z wojną wietnamską. Pluton został napisany już w roku 1976, ale dopiero 10 lat później możliwa była jego realizacja. Film ten stał się jednym z najważniejszych, obok Czasu apokalipsy Coppoli obrazów mówiących o konflikcie w Wietnamie i jednym z najciekawszych w historii kina filmów antywojennych dorównującym swoją wymową Ścierzkom chwały Stanleya Kubricka. Pluton otrzymał wiele nagród, z których najważniejsze to Oscary dla najlepszego filmu i dla najlepszego reżysera. W filmie tym wystąpiła plejada gwiazd m.in. Charlie Sheen, Tom Berenger, Willem Defoe i Forest Whitaker. Obraz ten był także wielkim sukcesem kasowym na całym świecie i przyniósł dochód przekraczający 250 milionów $ na całym świecie (przy budżecie 6 mln $). Pluton rozpoczął serie filmów, w których Stone rozliczał się z mitami własnej młodości i najnowszą historią Stanów Zjednoczonych.
Następnym obrazem Stone’a był Wall Street z 1987 roku, mówiący o giełdzie i machinacjach finansowych rekinów amerykańskiej finansjery. Film ten przyniósł Michaelowi Douglasowi (rola Gordona Gekko) Oscara dla najlepszego aktora. W 1988 roku reżyser zrealizował swój najmroczniejszy film Talk Radio oparty na sztuce teatralnej Erica Bogosiana. Następnym krokiem Stone’a był powrót to okresu wojny w Wietnamie i ekranizacja przeżyć weterana Rona Kovica. Film Urodzony 4-go lipca (1989) to historia młodego chłopaka, którego rany odniesione na wojnie przykuwają na stałe do wózka inwalidzkiego. Kovic, którego gra i to zaskakująco dobrze Tom Cruise, wyrzucony jako kaleka poza nawias społeczeństwa staje się czynnym uczestnikiem ruchu pacyfistycznego mającego na celu zakończenie wojny wietnamskiej. Obraz ten został obsypany nagrodami i przyniósł twórcy drugą statuetkę Oscara dla najlepszego reżysera.
Kolejnym tematem, który zaciekawił reżysera była historia zespołu The Doors i jej lidera Jima Morrisona. Stone czuł duży sentyment do muzyki Doorsów i nakręcenie filmu o tej grupie planował już w roku 1985. Jak stwiedził kiedyś w wywiadzie: "Słuchaliśmy The Doors w Wietnamie, paląc trawkę, ta muzyka przenosiła mnie gdzieś daleko, wszystko zdawało się być takie odległe, surrealistyczne i oddzielone". Film The Doors powstał w 1991 roku, a rolę Morrisona zagrał rewelacyjnie Val Kilmer. Sukces tego obrazu został przyćmiony jeszcze w tym samym roku. Stone nakręcił bowiem swój kolejny obraz JFK, który wzbudził następną falę kontrowersji wokół reżysera i jego sposobu oceny rzeczywistości. Film opowiada o śledztwie dotyczącym zamordowania prezydenta USA Johna F. Kennedy'ego. Śledztwo prowadziłprokurator z Nowego Orleanu Jim Garrison (w tej roli Kevin Costner) i w miarę rozwoju wydarzeń okazuje się, że w morderstwo mogli być zamieszani członkowie wywiadu, CIA, przemysłowcy, mafia... Zwraca uwagę, jak zwykle w filmach Stone'a, doborowa obsada - Tommy Lee Jones, Joe Pesci, Gary Oldman. Film oparto na książce Jima Garrisona, lecz wiele wątków (np.: postać Mr. X) jest tworem samego reżysera. Film zdobył wiele nagród m.in. Złoty Glob za reżyserię.
W 1993 reżyser powrócił do piekła wojny wietnamskiej realizując Między niebem a ziemią, swój pierwszy film, w którym głównym bohaterem była kobieta. Obraz ten przedstawiał konflikt w Wietnamie z punktu widzenia młodej wietnamskiej dziewczyny - ofiary wojny. W następnym roku znów głośno wymieniano nazwisko Olivera Stone'a, który na podtawienoweli filmowej (story) Quentina Tarantino nakręcił Urodzonych morderców. Film ten znacznie odbiega od wizji Tarantino, który zdecydowanie odciął się od tego projektu (choć wziął za to pieniądze :-)). Obraz ten jest krytyką współczesnych mediów, które nawet z bezwzględnego mordercy są w stanie uczynić megagwiazdę. Film przedstawia losy dwojga seryjnych morderców Mickeya i Mallory Knox (Woody Harrelson i Juliette Lewis), którzy w krwawym pochodzie wędrują przez USA. W Urodzonych mordercach znajduje się wiele scen przemocy, jednak nagromadzenie ich nie jest tanim efektem, przypomina to raczej dziennik telewizyjny, pełem doniesień o gwałtach, morderstwach i aktach terroryzmu. Szczególną uwagę zwraca wizualna oprawa filmu. Taśma kolorowa miesza się z czarno-białą, zdjęcia z kamery video z wysmakowanymi pasażami kamery, wszystko to poszatkowane jakby pochodziło z teledysku z MTV. I cały ten barokowy collage ma sens! Czasami wydaje nam się, że oglądamy szybko zmieniane kanały w TV. Podobną techniką Oliver Stone zrealizował JFK (większy nacisk na zdjęcia symulujące obrazy archiwalne - wyśmienity efekt), Między niebem a ziemią (obraz kolorowy i czarno-biały) i Nixona (niestety zauważalne "zmęczenie" tą konwencją). Urodzeni mordercy zostali uhonorowani Specjalną Nagrodą Jury na festiwalu filmowym w Wenecji w 1994 roku (na tym samym festiwalu nagroda dla Juliette Lewis za rolę żeńską) oraz nominacją do Złotego Globu za reżyserię..
Po Urodzonych mordercach Stone w 1995 roku zrealizował dramat polityczny Nixon (w roli tytułowej Anthony Hopkins) o prezydencie Stanów Zjednoczonych Richardzie Nixonie. To kolejny kontrowersyjny (to słowo pasuje jak ulał do wszystkich filmów Stone'a) obraz, krytyka krwiożerczej wielkiej polityki. Zakończenie wojny w Wietnamie i afera Watergate, oszustwa polityczne, porażki i sukcesy, mit władzy, o tym mówi ten film. Po dwóch latach przerwy Oliver Stone nakręcił ekranizację powieści Stray Dogs pt.: Droga przez piekło (tytuł oryginalny U Turn). Główne role zagrali Sean Penn, Jennifer Lopez i Nick Nolte. Obraz ten jest satyrycznym i metaforycznym przedstawieniem piekła na ziemi, którym w tym przypadku jest małe miasteczko w Arizonie. Nie ma odwrotu... Ten interesujący thriller spotkał się jednak z nikłym zainteresowaniem publiczności i krytyki.
W 1999 roku Oliver Stone nakręcił film z Alem Pacino w roli głównej. Obraz nosił tytuł Any Given Sunday i opowiada o profesionalnej lidze football'u amerykańskiego. Świetną partię zagrał w tym filmie Jamie Foxx ostwarzając rolę młodego gracza narażonego na pokusy ze strony mediów i ludzi chcących zarobić na jego nazwisku. Niestety, film nie jest udany, Stone gubi się w przesadzonych formalnie zdjęciach i formie jako takiej, a ego przesłanie o zgubnym wpływie kapitalizmu na sport jest płytkie i pozbawione refleksji. Widać, że reżyser nie do końca "czuje" temat i spłyca go do swojego, niestety ograniczonego punktu widzenia.
W latach 2003 - 2004 Stone nakrecił trzy filmy dokumentalne. Pierwszy z nich Commendante był hagiograficzną opowieścią o Fidelu Castro, pełną przekłamań i nieścisłości. Reżyser popadł w przesadę ukazując kubańskiego dyktatora jako romantycznego przywódcę rewolucyjnego, który jest równowagą dla "imperializmu" Stanów Zjednoczonych. W ten sposób Oliver Stone został chyba jedynym obok Gabriela Garcii Marqueza intelektualistą, który naiwnie wierzy w socjalizm i uważa, że zbrodnicza dyktatura Castro jest spełnieniem marzeń obywateli Kuby. Film spotkał się z niezwykłą krytyką, szczególnie ze strony organizacji kubańskich demokratów w USA. W odpowiedzi na zarzuty Stone nakręcił dokument Looking For Fidel, który był próbą bardziej stworzenia bardziej złożonego obrazu Castro. W międzyczasie reżyser nakręcił film o konflikcie izraelsko-palestyńskim Persona Non Grata, w którym choć zadaje ważne pytania jednak nie dostarcza na nie żadnych odpowiedzi. Mimo to film ten jest pozycją godną uwagi, wato zwrócić uwagę na kwestie techniczne (zdjęcia, montaż) - jak zwykle istotne w twórczości reżysera.
Rok 2004 przyniósł premierę długo oczekiwanego filmu fabularnego. Tym razem Stone zrealizował biografię Aleksandra Macedońskiego, który do historii przeszedł pod mianem Alelsandra Wielkiego. W obrazie Aleksander zagrały gwiazdy - Colin Farrel, Anthony Hopkins, Angelina Jolie, Val Kilmer, Jared Leto. Sam film jest niestety nieudany. Mimo, że niektóre sekwencje (bitwa pod Gaugamelą, wjazd do Babilonu) robią kolosalne wrażenie to niestety film nie odpowiada na podstawowe pytanie - dlaczego Aleksandra nazywamy Wielkim. Postać kreowana przez Farella miota się w gąszczu seksualno-przyjacielskich intryg na które poświęcono dużo czasu ekranowego, a z tego co widzimy nie wynika geniusz Aleksandra, jego wizja polityczno-społeczna i chęć zapisania się w historii świata.
Ostatnim filmem Olivera Stone'a był obraz dotyczący wydarzeń z 11 września. W World Trade Center, bo taki okazał się jego tytuł główną rolę zagrał Nicholas Cage. Film miał premierę na jesieni 2006 roku i został odebrany dość niejednoznacznie. Z jednej strony okazał się być sukcesem kasowym, z drugiej krytyka, szczególnie lewicująca (do tej pory stojąca murem za reżyserem) zaczęła krytykować Stone'a za zbytnie afiszowanie patriotyzmem i pochwałą rodziny. Film jest opowieścią o grupie strażaków uwięzionych pod gruzami zawalonych Dwóch Wież, którzy przez kilkanaście godzin oczekują na pomoc.
Opracował: Michał Wolski (wmichael@autograf.pl)